Cygańskie ścieżki. "Papusza"A. Kuźniak

Po książki Wydawnictwa Czarne sięgam w ciemno, a zwłaszcza po ich reportaże. Są dla mnie gwarancją dobrej lektury, autorskiej rzetelności, znakomitej literatury faktu. 

Od jakiegoś czasu to tu - to tam trafiałam na audycje radiowe na temat osoby i twórczości  cygańskiej poetki Bronisławy Wajs - Papuszy albo na temat powstającego o niej filmu państwa Krazue, czy książki pióra Angeliki Kuźniak. Usłyszane fragmenty nagrań (przejmujące usłyszeć głos Papuszy!), wywiadów i rozmów w studio zakiełkowały chęcią przeczytania wspomnianej wyżej publikacji. Korzystając z zasobów lokalnej biblioteki szybko udało się ten zamiar zrealizować. Czas na kilka słów o wrażeniach z lektury.

Wyd. Czarne 2013

• Bardzo dobry reportaż, budzący poczucie niedosytu, czy raczej apetytu na obszerniejszą biografię Papuszy w wykonaniu tej samej autorki (kulturoznawczyni, reporterka, laureatka nagrody Grand Press 2009 za wywiad z Hertą Muller, autorka książki o Marlene Dietrich);
• Publikacja oparta na bogatym materiale źródłowym ( --> bibliografia), zawiera zdjęcia, fragmenty wierszy, listów Papuszy;
• Oddanie głosu bohaterce (listy, wspomnienia- też z nagrań);
• Życiorys poetki uwzględnia tło społeczno-kulturowe, oraz historyczno-polityczne, w jakim przyszło jej żyć (obraz cygańskiego życia i folkloru, eksterminacja Romów podczas wojny, tułaczka, akcja osiedlania, opieka zdrowotna itp.);
• Intrygująca,  ponadprzeciętna, przejmująca osobowość Papuszy - niezwykle wrażliwa, empatyczna, doświadczona przez los, nieszczęśliwa, pokorna, skromna, ale jednocześnie dumna i honorowa, pracowita, obowiązkowa, sprytna, wytrwała i dzielna, oddana rodzinie, zdolna, samouk w zakresie czytania i pisania ( specyficzna ortografia), chęć wiedzy, nauki, poczucie własnej małości, radość życia, przywiązanie do ojczyzny, uwielbienie przyrody, poczucie winy,  piętno zdrady cygańskich tajemnic i spraw, odmienność, alienacja, samotność, wykluczenie, choroba psychiczna, depresja (?), "poetka wyklęta";
• Wiersze - piosenki, pełne prostoty, emocji, płynące z serca, bliskie natury;
• Ciekawe wątki ( m.in. znajomość z Jerzym Ficowskim, jego pomoc i praca nad publikacjami  o Cyganach, tłumaczeniem wierszy Papuszy; korespondencja z Tuwimem, przepowiednia - wizja losu Stachury, wątek przybranego syna  zwanego Tarzanem, cena sławy,  status Cyganów w kulturze polskiej ) - inspiracja do dalszych lektur.
•  Nasuwające się pytanie, co by było, gdyby Papusza żyła w innych czasach, innych warunkach, gdyby miała możliwość szlifować swój talent, kształcić się.
• Utkwiły mi w pamięci  jeże pieczone w skorupie z gliny - ot, szczegół z cygańskiego życia na skraju nędzy i głodu.
• Wciągająca, przejmująca, piękna proza; przybliżenie postaci dotąd mało znanej szerokiemu gronu odbiorców, wzbudzenie zainteresowania historią Cyganów na ziemiach polskich.
• Piątka z plusem dla pani Kuźniak.